Πως οι γονείς μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά τους να κάνουν φίλους

            Οι φιλίες μπορούν να βοηθήσουν τους ανθρώπους, κάθε ηλικίας, να νιώθουν ασφαλείς, σίγουροι και αγαπητοί. Το “να κάνει φίλους” και το “να τα πηγαίνει καλά με τους άλλους” είναι από τους πρώτους στόχους που βάζουν οι γονείς για το παιδί τους μόλις ξεκινήσει το παιδικό σταθμό.  Οι φιλίες των παιδιών συμβάλλουν σημαντικά  στο πως νιώθει το παιδί  για τον εαυτό του , για το σχολείο και για τις εμπειρίες του γενικότερα. Πρόσφατες έρευνες έδειξαν ότι τα παιδιά που είναι χαρούμενα με τις φιλίες τους στο σχολείο, είναι πιο πιθανό να επιτύχουν στις ακαδημαϊκές, κοινωνικές και συναισθηματικές απαιτήσεις της σχολικής ζωής.

            Η εδραίωση σχέσεων με τους άλλους είναι το πρώτο βήμα στη κοινωνικό συναισθηματική ανάπτυξη του κάθε παιδιού.  Ξεκίνα από τη βρεφική ηλικία με τη δημιουργία δεσμού με τους γονείς του και συνεχίζεται καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του με τη δημιουργία και διατήρηση θετικών σχέσεων με συνομηλίκους και σημαντικούς άλλους. Στη προσχολική ηλικία (3-5 ετών), οι σχέσεις των παιδιών με τους συνομηλίκους γίνονται πιο αμοιβαίες και εκούσιες και οι φιλίες βασίζονται κυρίως στο παιχνίδι. Τα παιδία γίνονται φίλοι όταν περνούν χρόνο μαζί, μοιράζονται παιχνίδια και τους αρέσουν οι ίδιες δραστηριότητες.

            Πως μπορούν οι γονείς  να βοηθήσουν το παιδί τους να αναπτύξει φιλίες ;

1. Με το να διευκολύνουν τις αλληλεπιδράσεις του με τους συνομηλίκους του δημιουργώντας ευκαιρίες για αλληλεπίδραση. Πχ. ομαδικές δραστηριότητες, αθλήματα, επισκέψεις σε συγγενικά και φιλικά πρόσωπα και καλέσματα φίλων στο σπίτι για παιχνίδι.
2. Με το να καθοδηγούν το παιδί κατά τη διάρκεια των κοινωνικών του αλληλεπιδράσεων, όταν χρειάζεται επιπλέον υποστήριξη. Αυτό μπορεί να γίνει είτε εκείνη τη στιγμή που το παιδί δεν γνωρίζει πως να προσεγγίσει μια κοινωνική κατάσταση (πχ “πως θα του ζητήσω να κάνουμε μαζί τραμπάλα;”), είτε με την εξάσκηση στο σπίτι, παίζοντας παιχνίδια ρόλων για διαφορές καταστάσεις που πιθανόν το παιδί να συναντήσει μελλοντικά παίζοντας με τους φίλους του(“αν μου αρπάξει κάτι, πως θα το ζητήσω πίσω;”).
3. Με το να επιδεικνύουν οι ίδιοι θετικές κοινωνικές συμπεριφορές. Υπάρχουν  δεξιότητες που μπορούν οι γονείς να διδάξουν στο παιδί τους, ενώ αλληλεπιδρούν μαζί του και με  το τρόπο αυτό να ενισχύσουν την ικανότητα του να χτίζει αμοιβαίες και ευχάριστες φιλίες.

• Δεξιότητες συνεργατικότητας στο παιχνίδι: Όπως το να μοιράζεται , να περιμένει τη σειρά του, να λύνει τις διαφορές του και να ακολουθεί τους κανόνες.
• Δεξιότητες επικοινωνίας: Όπως το να μιλά σε συνομηλίκους, να κάνει ερωτήσεις και να απαντά, να προσκαλεί άλλους σε παιχνίδι, να ζητάει βοήθεια, και να εκδηλώνει   τις ανάγκες του με τους κατάλληλους τρόπους.
• Δεξιότητες προσοχής: Η ποιότητα της προσοχής που λαμβάνουν τα παιδιά όταν συναναστρέφονται με τους γονείς, επηρεάζει και το τρόπο που αλληλεπιδρούν με τους άλλους. Είναι σημαντικό, λοιπόν, να ακούτε προσεκτικά το παιδί σας όταν σας μιλάει, διατηρώντας τη βλεμματική επαφή και χρησιμοποιώντας μη λεκτικά σήματα που υποδηλώνουν ενδιαφέρον (πχ. χειρονομίες, εκφράσεις προσώπου).
• Προκοινωνικές συμπεριφορές: Γίνετε θετικά πρότυπα, επιδεικνύοντας συμπεριφορές που ωφελούν τους άλλους ανθρώπους όπως η βοήθεια, η παρηγοριά, το μοίρασμα, η συγχώρεση, η κατανόηση, το νοιάξιμο και η γενναιοδωρία.
• Ενσυναίσθηση: Αναγνωρίζετε τα συναισθήματα του παιδιού σας και δείξτε του αποδεκτούς τρόπους για να τα εκφράζει. Συζητήστε μαζί του πως μπορεί η συμπεριφορά μας να επηρεάσει τις φιλίες μας και πόσο σημαντικό είναι να διαχειριζόμαστε τα συναισθήματα μας και να καταλαβαίνουμε τη θέση του άλλου. Διαβάστε μαζί του βιβλία για τη φιλία και συζητήστε μαζί του για τα συναισθήματα και τις ανάγκες των ηρώων.

4. Το ταμπεραμέντο του παιδιού παίζει επίσης σπουδαίο ρόλο στο πόσο εύκολα θα κάνει φίλους. Ένα μέτρια ενεργητικό, εξωστρεφές και ευχάριστο παιδί συνήθως χρειάζεται πολύ λιγότερο χρόνο από ένα παιδί με υπερβολική ενέργεια και έντονες ορμές. Στη δεύτερη περίπτωση, είναι πιθανό στην αρχή να έχει αρκετές αρνητικές εμπειρίες στις επαφές του με τα άλλα παιδιά,  τουλάχιστον μέχρι να αναπτύξει κάποιο βαθμό αυτοελέγχου και να το αποδεχτούν.
5. Από την άλλη, ένα ντροπαλό παιδί ίσως περάσει αρκετό χρονικό διάστημα, παρατηρώντας τους άλλους από απόσταση, μέχρι να νιώσει άνετα για να τους πλησιάσει και να κάνει φίλους. Σε αυτή τη περίπτωση, δώστε  την ευκαιρία στο παιδί  να παίξει πολλές φορές με τα ίδια παιδιά, συζητήστε μαζί του για τα συναισθήματα του, τονώστε την αυτοπεποίθηση του, δείξτε του με το παράδειγμα σας πως να πλησιάζει ένα συνομήλικο και το κυριότερο αποφύγετε να χρησιμοποιείτε το χαρακτηρισμό “ντροπαλό” σαν να πρόκειται για κάτι κακό.

Τατιάνα Σαμαρά

Ψυχολόγος, MSc Παιδική και Εφηβική Ψυχική Υγεία (King’ s College London)

Συστημική Ψυχοθεραπεύτρια