Βοηθώντας τα παιδιά να μάθουν να χάνουν και να αντιμετωπίζουν την ήττα στο παιχνίδι τους.

Για τα παιδιά προσχολικής και σχολικής ηλικίας η νίκη στο παιχνίδι που παίζουν είναι πολύ σημαντική. Η νίκη , με οποιοδήποτε τρόπο, προκαλεί στα μικρά παιδιά αισθήματα περηφάνιας, ενώ η ήττα προκαλεί συναισθήματα αποτυχίας και ντροπής.

Τα μικρά παιδιά όταν παίζουν, στη προσπάθεια τους να διασφαλίσουν τη νίκη μπορεί να «κλέψουν». Θα φτιάξουν δικούς τους κανόνες και πιθανώς θα τους αλλάξουν κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού προς όφελος τους. Όταν κερδίσουν μπορεί να καυχηθούν στον ηττημένο. Όταν όμως χάσουν μπορεί να πετάξουν τα πιόνια κάτω, να επιμείνουν στην επανάληψη του αγώνα ή να αρνηθούν να ξαναπαίξουν. Ο λόγος που παρατηρούνται όλες αυτές οι αντιδράσεις, σύμφωνα με έρευνες, είναι πως, για τα αγόρια κυρίως, το αίσθημα της νίκης, η ανάγκη για σωματική ή διανοητική κυριαρχία, η επίδειξη δεξιοτήτων και δύναμης σε σχέση με τους άλλους (ανεξαρτήτως ηλικίας) παίζει σπουδαίο ρόλο στην αυτοεκτίμηση τους. Τα μικρά παιδιά έχουν ανάγκη να πιστεύουν ότι μπορούν και ότι θα κάνουν σπουδαία πράγματα.

Πολλά παιδιά που παίζουν με αυτό τον τρόπο έχει παρατηρηθεί ότι έχουν ταπεραμέντο παρορμητικό και με ισχυρή θέληση. Έτσι είναι δύσκολο για αυτά, κάποιες φορές να μάθουν να ελέγχουν στο πώς να εκφράζουν τη ματαίωση και την απογοήτευση τους. Άλλα παιδιά αντιδρούν με αυτό τον τρόπο γιατί μπορεί να μη νιώθουν αναγνωρισμένα σε άλλους τομείς της ζωής τους, οπότε η νίκη προσφέρει σε αυτά τα παιδιά μια προσωρινή ανακούφιση από συναισθήματα ζήλιας ή αποτυχίας.

Πως οι γονείς μπορούν να βοηθήσουν το παιδί τους να μάθει να αποδέχεται την ήττα και να αναπτύξει υγιή ανταγωνισμό;

• Παίξτε συχνά και με ενθουσιασμό με το παιδί σας, μέσα από το συνεργατικό παιχνίδι μαζί σας ενώ ανταγωνίζεστε ίσως κάποιον άλλον, δίνετε στο παιδί αμέτρητες μικρές εμπειρίες νίκης, στη συνέχεια ήττας και πάλι νίκης, κάνοντας το αίσθημα του «χάνω» πιο ανεκτό. Τονίστε του πως ο χρόνος που περνάει με εσάς ή τους φίλους του και το ότι διασκεδάζει είναι τα πιο σημαντικά όταν παίζει και όχι το αποτέλεσμα!
• Παρατηρήστε το παιδί σας, καταρχήν πως προσπαθεί να διαχειριστεί την απογοήτευση του και συζητήστε το μαζί του. Αποφύγετε όμως την αρνητική κριτική προς το πρόσωπο του με εκφράσεις τύπου «Δε ξέρεις να χάνεις» ή «Ένα παιχνίδι είναι, ξεπέρασε το!».
• Γίνετε θετικό πρότυπο. Κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού εκφράστε τόσο τον ενθουσιασμό σας όσο και την απογοήτευση σας, ώστε το παιδί να αναγνωρίσει αυτά τα συναισθήματα και να δει πως εσείς τα διαχειρίζεστε. Πχ. «Τα πράγματα δεν έρχονται πάντα όπως τα θέλουμε. Υπάρχουν στιγμές που απογοητευόμαστε!».
• Αφήστε το παιδί να κερδίσει, αλλά όχι κάθε φορά. Με αυτό τον τρόπο αναγνωρίζετε την ανάγκη του παιδιού για τη νίκη (λόγω ηλικίας) αλλά σταδιακά μέσα από την εξάσκηση, το βοηθάτε να μάθει να δέχεται την απογοήτευση και το περιορισμό των δεξιοτήτων του.
• Ενθαρρύνετε και δώστε έμφαση περισσότερο στη προσπάθεια του παιδιού, ανεξαρτήτως αποτελέσματος. Ώστε να αντιμετωπίζει την αποτυχία ως μια προσωρινή κατάσταση που μπορεί να αλλάξει με διαφορετικούς χειρισμούς ή στρατηγικές.
• Επαινείτε το παιδί σας όχι μόνο όταν κερδίζει, αλλά και όταν χάνει. Προσφέρετε θετικό έπαινο κάθε φορά που προσπαθεί σκληρά αλλά αντιμετωπίζει την ήττα. Πχ. «Ουάου! Κυνήγησες πολύ γρήγορα τη μπάλα. Είμαι πολύ περήφανος για σένα!» ή «Πολύ καλό παιχνίδι, πολύ έξυπνη κίνηση έκανες!» Με αυτό τον τρόπο, μειώνεται ο πόνος της ήττας.
• Μιλήστε ανοιχτά για τους λόγους που έχασε. Αφού εκφράσει την απογοήτευση του και την αναγνωρίσετε με κατανόηση , μη διστάσετε στη συνέχεια να εξηγήσετε στο παιδί ότι κάποιες φορές χάνουμε γιατί δεν έχουμε κατακτήσει ακόμη κάποιες δεξιότητες (αλλά με την εξάσκηση θα γίνει και αυτό), άλλες φορές χάνουμε λόγω κακής τύχης και άλλες φορές γιατί δε βάλαμε τα δυνατά μας. Δίνοντας λογικά επιχειρήματα για την ήττα, την κάνουμε λιγότερο συναισθηματική.
• Αντιμετωπίστε «το κλέψιμο» ή «τη παραίτηση» , βοηθώντας το παιδί να διαχειριστεί τα συναισθήματα του άγχους, της ματαίωσης και της απογοήτευσης με τους κατάλληλους τρόπους και να τα αποδεχτεί. Αυτά τα συναισθήματα αποτελούν αναπόσπαστο μέρος κάθε ανταγωνιστικού παιχνιδιού.
• Αποφύγετε εκφράσεις που προκαλούν πίεση στα παιδιά όσον αφορά τις επιδόσεις τους, όπως «ο καλύτερος», «ο περισσότερος», «ο δυνατότερος». Τα παιδιά είναι πολύ ευαίσθητα στο πως τα χαρακτηρίζουν οι γονείς τους και μπορεί να πιστέψουν ότι η αγάπη και η αποδοχή των γονέων εξαρτάται μόνο από τις πρωτιές. Είναι αυτονόητο λοιπόν, πως μετά το παιδί, σαν επακόλουθο του φόβου του να χάσει την εκτίμηση των σημαντικών άλλων, κάνει τα πάντα για να αποφύγει την ήττα. Ακόμα και να μη συμμετέχει στο παιχνίδι, αφού υπάρχει η πιθανότητα να χάσει τη πρωτιά.
• Δώστε με παραδείγματα έμφαση στη μη παραίτηση. Πχ. Οι παίκτες της αγαπημένης του ομάδας συνεχίζουν να παίζουν μέχρι τέλος, ακόμα κι αν χάνουν. Συμπληρωματικά, αφού τον ρωτήσετε ποιος είναι ο καλύτερος παίκτης του αγωνίσματος που τον ενδιαφέρει και σας εξηγήσει το λόγο, στη συνέχεια μπορείτε να του πείτε «Όποτε όλοι οι άλλοι παίκτες που δεν είναι τόσο καλοί πρέπει να σταματήσουν να παίζουν;». Συνεχίστε τη συζήτηση, ζητώντας του να σας εξηγήσει τους λόγους.
• Αποφύγετε τη σύγκριση με τους άλλους και δώστε μεγαλύτερη έμφαση στις δικές του ικανότητες και στη πρόοδο του. Πχ. Ενθαρρύνετε τον να προσπαθεί να ξεπερνά κάθε φορά το δικό του προσωπικό σκορ και επαινέστε το.

Τατιάνα Σαμαρά ~ Ψυχολόγος, MSc