Γιατί συμβαίνουν και πως μπορούμε να βοηθήσουμε το παιδί μας;

Περιστασιακά , κάθε παιδί αισθάνεται φόβο. Ο φόβος είναι το συναίσθημα που βοηθάει τα παιδιά να είναι προσεκτικά. Καθώς το παιδί εξερευνά τον κόσμο γύρω του, έχοντας νέες εμπειρίες και αντιμετωπίζοντας νέες προκλήσεις, η αγωνία για τα νέα, μεγάλα, θορυβώδη και διαφορετικά  πράγματα που ίσως συναντά  είναι αναπόφευκτο μέρος της ανάπτυξης. Οι γονείς με κατανόηση, υπομονή και καθησυχασμό μπορούν να βοηθήσουν το παιδί να διαχειριστεί τους φόβους του και να τους ξεπεράσει.

Συνηθισμένοι και φυσιολογικοί φόβοι ανά ηλικία:

Βρεφική ηλικία (8-12 μηνών): Σε αυτή την ηλικία, τα παιδιά κατανοούν πλέον τη διαφορά ανάμεσα σε μια γνωστή και σε μια άγνωστη κατάσταση. Το άγχος αποχωρισμού -το αίσθημα του πανικού που το παιδί εκφράζει όταν φεύγετε από το δωμάτιο- συνήθως κορυφώνεται στους 8-9 μήνες. Τα ξένα πρόσωπα μπορεί να του προκαλούν επίσης αναστάτωση ανά περιόδους τα πρώτα δύο χρόνια της ζωής του. Για αυτό χρειάζονται αρχικά σύντομοι αποχωρισμοί που σταδιακά αυξάνουμε τη διάρκεια τους με τη παρουσία τρίτων ατόμων που το παιδί μαθαίνει να εμπιστεύεται.

Νηπιακή και προσχολική ηλικία (2- 4 ετών): Οι αποχωρισμοί πλέον γίνονται πιο εύκολα μετά την ηλικία των 3 ετών. Τα μικρά παιδιά όμως έχουν πολύ ζωντανή φαντασία. Είναι πολύ δύσκολό σε αυτή την ηλικία να κατανοήσουν τη διαφορά ανάμεσα στη πραγματικότητα και στη φαντασία. Για τα παιδιά τα «τρομακτικά τέρατα» που φαντάζονται φαίνονται αληθινά. Τα παιδιά φοβούνται τι μπορεί να υπάρχει κάτω από το κρεβάτι τους ή στη ντουλάπα ή κάτω από μια μάσκα. Πολλά παιδιά φοβούνται το σκοτάδι ή τα άσχημα όνειρα. Επίσης τα μικρά παιδιά μπορεί να  φοβούνται τους δυνατούς θορύβους, όπως τις αστραπές ή τα πυροτεχνήματα.

Σχολική ηλικία(5 ετών και άνω): Καθώς το παιδί μεγαλώνει, «τα τέρατα» κάτω από το κρεβάτι δεν το φοβίζουν τόσο πολύ γιατί πλέον ξέρει πως δεν είναι αληθινά. Τα παιδιά αυτής της ηλικίας ξεκινούν να φοβούνται πράγματα που μπορεί να συμβούν στη πραγματική ζωή  όπως φωτιές, κλέφτες, τραυματισμούς ή φυσικές καταστροφές που έχουν ακούσει ή έχουν δει στη τηλεόραση και γι’ αυτό το λόγο κρίνεται απαραίτητη η εποπτεία των προγραμμάτων που παρακολουθεί ένα παιδί. Επίσης, μπορεί να ξεκινήσουν να ανησυχούν για το γάμο ή την υγεία των γονιών τους ή για το θάνατο κάποιου αγαπημένου, όποτε θα πρέπει οι συζητήσεις να γίνονται με μεγάλη προσοχή όταν βρίσκεται ένα παιδί μπροστά. Καθώς το παιδί προχωράει στις τάξεις του Δημοτικού μπορεί να έχει άγχος για τα μαθήματα, για τους βαθμούς αλλά και για το πόσο αποδεκτό είναι από τους συνομηλίκους του.

Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς όταν το παιδί φοβάται;

• Ο βαθμός του φόβου εξαρτάται από τα επίπεδα άγχους του παιδιού, από τις προηγούμενες εμπειρίες του και από  τη φαντασία του. Αν κάποιος φόβος επιμένει, δώστε στο παιδί σας περισσότερο χρόνο και προσπαθήστε να αποφύγετε, όσο είναι δυνατόν, καταστάσεις που μπορεί να τον ενδυναμώσουν. Το παιδί σας, μπορεί να είναι καλύτερα προετοιμασμένο να αντιμετωπίσει το φόβο του, μετά από λίγους μήνες.
• Τα πολύ μικρά παιδιά (έως 2,5 ετών περίπου) χρειάζεται να καθησυχαστούν και να νιώσουν ότι είστε εκεί για να το προστατεύετε και πως δεν θα αφήσετε να πάθει κακό, υπενθυμίστε του πως  «Είσαι εντάξει, είσαι ασφαλής, είμαι εγώ εδώ».
• Καθώς το παιδί μεγαλώνει, βοηθήστε το να βάλει τα συναισθήματα του σε λέξεις και προσπαθήστε να καταλάβατε τι ακριβώς φοβάται. Αποφύγετε να κοροϊδέψετε ή να αγνοήσετε το φόβο του.
• Βοηθήστε το παιδί να αντιμετωπίσει τους φόβους του σιγά σιγά. Πχ. Ελέγξτε μαζί του αν υπάρχει κάποιο τέρας κάτω από το κρεβάτι. Με την υποστήριξή σας, αφήστε το παιδί να δει μόνο του πως δεν υπάρχει τίποτα να φοβάται. Μπορεί να έρθει σε επαφή με το αντικείμενο του φόβου του και να ανακαλύψει τρόπους να ελέγχει τις πιθανές «επικίνδυνες» καταστάσεις. Αισίως, οι περισσότεροι φόβοι ξεπερνιούνται ή τουλάχιστον βρίσκονται υπό έλεγχο.
• Ποτέ μην πιέσετε το παιδί να αντιμετωπίσει το φόβο του, αν δεν είναι έτοιμο. Εισάγετε το παιδί στη κατάσταση που φοβάται με αργό και προσεκτικό τρόπο. Επαινέστε το κάθε φορά που κάνει κάτι για το οποίο παλιότερα εξέφραζε άγχος ή ανησυχία και θυμίστε του παλιές επιτυχίες.
• Δείξτε στα παιδιά σας τρόπους να αντιμετωπίζουν το φόβο τους. Τα μικρά παιδιά μπορούν να μάθουν κάποιους τρόπους ή «μαγικά κόλπα» που θα τα βοηθήσουν να νιώθουν ότι έχουν μεγαλύτερο έλεγχο του φόβου τους. Παραδείγματα τέτοιων μεθόδων είναι να παίρνουν βαθιές αναπνοές χαλάρωσης, να χρησιμοποιούν τη φαντασία τους για να μετατρέπουν το τρομακτικό τέρας ή φάντασμα σε ένα αστείο πλάσμα, να ζωγραφίζουν το αντικείμενο του φόβου τους και να το καταστρέφουν ή να έχουν ένα φακό κάτω από το κρεβάτι τους, όταν κλείνουν τα φώτα.
• Μπορείτε να βοηθήστε το παιδί να επεξεργαστεί τους φόβους του, διαβάζοντας βιβλία, φτιάχνοντας δικές σας ιστορίες ή παίζοντας καταστάσεις για τις οποίες ανησυχεί. Πχ. Μια επίσκεψη στο γιατρό με τα κουκλάκια ή τυφλόμυγα αν φοβάται το σκοτάδι.
• Προετοιμάστε το παιδί σας για κάτι καινούργιο που μπορεί να συναντήσει και δώστε του εναλλακτικές για το τι μπορεί να κάνει σε περίπτωση που κάτι φοβηθεί.

Τατιάνα Σαμαρά

Ψυχολόγος, MSc