Τα νέα για τον Κορονοϊό είναι παντού τις τελευταίες μέρες και τα παιδιά ακούν διάφορα για αυτό, είτε από άτομα του στενού οικογενειακού περιβάλλοντος, είτε από τις ειδήσεις. Το κάθε παιδί ανάλογα με την ηλικία του και τις εμπειρίες του, το βιώνει διαφορετικά και βγάζει τα δικά του συμπεράσματα. Είναι σημαντικό, λοιπόν οι γονείς να βοηθήσουν τα παιδιά και τους εφήβους να κατανοήσουν τη κατάσταση και να τα βοηθήσουν να διαχειριστούν την ανησυχία τους σε σχέση με τον καινούργιο ίο που εισέβαλλε στη ζωή μας και άλλαξε τη καθημερινότητα μικρών και μεγάλων.

Βρεφική και Νηπιακή Ηλικία (0-2,5 ετών)

Παρόλο που τα βρέφη και τα νήπια μπορεί να μην καταλαβαίνουν ακριβώς τι γίνεται σίγουρα αντιλαμβάνονται την αλλαγή στη ρουτίνα τους και την ανησυχία των γονιών τους με τη δική τους «έκτη αίσθηση».

• Παραμείνετε ήρεμοι, όταν είστε μαζί με το παιδί σας και διατηρείστε όσο το δυνατό την ίδια ρουτίνα ύπνου, φαγητού, χαλάρωσης. Για τα μικρά παιδιά η ρουτίνα είναι πηγή ασφάλειας.
• Ακόμη κι αν το παιδί σας είναι πολύ μικρό για να σας κάνει ερωτήσεις, σίγουρα έχει αντιληφθεί τις αλλαγές που συμβαίνουν γύρω του. Εξηγήστε του τις αλλαγές στη ρουτίνα του και τι το παιδί σας πρέπει να περιμένει από εδώ και πέρα. Πχ «Από εδώ και πέρα θα μένεις μαζί με τη μαμά και το μπαμπά στο σπίτι, αντί να πηγαίνεις στο παιδικό σταθμό. Το πρωί θα βγαίνουμε μια μικρή βόλτα (όπου είναι εφικτό) και μετά θα μαγειρεύουμε μαζί και θα παίζουμε».

Προσχολική Ηλικία (3-5 ετών)

Τα παιδιά προσχολικής ηλικίας μπορεί να έχουν ήδη απορίες για ποιο λόγο έκλεισαν τα σχολεία ή για ποιο λόγο δεν βγαίνουμε πια έξω. Επίσης, συχνά σε αυτή την ηλικία ξεκινούν οι απορίες για τα μικρόβια, τα νοσοκομεία και το θάνατο

• Καταρχήν προσπαθήστε να καταλάβετε τι γνωρίζει ήδη το παιδί, κάνοντας ερωτήσεις ανάλογες με την ηλικία του. Πχ αν ήδη αναφέρει «ότι πρέπει να πλένουμε τα χέρια μας για να μην αρρωστήσουμε», ρωτήστε το τι ξέρει γι’ αυτή την αρρώστια. Αυτό σας δίνει την ευκαιρία να μάθετε πόσα έχει ακούσει το παιδί σας μέχρι τώρα και κατά πόσο αυτά που γνωρίζει είναι σωστά ή λανθασμένα. Αν δεν τον ενδιαφέρει να μιλήσει, μην επιμείνετε με περισσότερες πληροφορίες , από αυτές που χρειάζεται.
• Μιλήστε στο παιδί ήρεμα και καθησυχαστικά. Εξηγήστε του πως οι περισσότεροι άνθρωποι που αρρωσταίνουν από αυτό τον ιό, αισθάνονται σαν να έχουν ένα κρύωμα και παίρνουν φάρμακα για να γίνουν καλά. Τα παιδιά διαισθάνονται την ανησυχία των γονιών τους. Οπότε όταν μιλάτε για τον Κορονοϊό, χρησιμοποιήστε ήρεμη φωνή και αποφύγετε να δείξετε την αναστάτωση σας.
• Τα παιδιά ανησυχούν για την υγεία των γονιών και των συγγενών τους. Καθησυχάστε τα πως όλοι είναι σπίτι και προσέχουν για να είναι υγιείς. Προσπαθήστε όσο μπορείτε να τους αφήνετε να μιλούν στο τηλέφωνο ή στη κάμερα μαζί τους για να αισθάνονται ότι οι αγαπημένοι τους είναι ασφαλείς.
• Δώστε του συγκεκριμένες αρμοδιότητες για να αισθάνεται υπεύθυνο. Διδάξτε στο παιδί σας πως το να πλένει τα χέρια του καλά και να κοιμάται καλές ώρες βοηθάει στο να παραμένει υγιές και δυνατό. Εξηγήστε του πως το πλύσιμο χεριών επίσης βοηθάει στο να μη μεταφέρουμε τον ιό και στους άλλους. Γίνετε καλό πρότυπο και αφήστε το παιδί να σας μιμηθεί.
• Μιλήστε του για όλα αυτά που γίνονται για να μείνουμε όλοι οι άνθρωποι ασφαλείς και υγιείς. Είναι σημαντικό να τονίσετε στο παιδί σας ότι οι γιατροί βοηθούν τους ανθρώπους που αρρωσταίνουν να γίνουν καλά και πως οι επιστήμονες δουλεύουν συνεχώς για να φτιάξουν το εμβόλιο που θα μας προστατεύει και από αυτό τον ιό.
• Τα παιδιά προσχολικής ηλικίας δύσκολα ξεχωρίζουν την πραγματικότητα από τη φαντασία.

Οπότε περιορίστε όσο γίνεται την έκθεση του παιδιού στις ειδήσεις από την τηλεόραση. Αποφύγετε να συζητάτε μπροστά στο παιδί σας τις εξελίξεις του Κορονοϊού. Τα παιδιά ακόμη κι αν φαίνονται απασχολημένα, πάντα ακούν!

• Αν σας ρωτήσουν για το αν μπορεί να πεθάνει κάποιος από αυτό τον ιό, εξηγήστε του πως αυτό είναι πάρα πολύ σπάνιο και συμβαίνει σε πολύ λίγους ανθρώπους, ασχέτως τι άκουσε στις ειδήσεις. Όσο μπορείτε περιορίστε την έκθεση του σε πληροφορίες σε σχέση με θανατηφόρα κρούσματα του ιού. Για περισσότερες πληροφορίες για το πως μιλάμε στα παιδιά για το θάνατο, συμβουλευτείτε ένα ειδικό ψυχικής υγείας που γνωρίζει την ανάπτυξη των παιδιών.
• Διατηρείστε τις καθημερινές συνήθειες, όσο το δυνατόν περισσότερο. Προσπαθήστε να φτιάξετε νέες ρουτίνες για το σπίτι, τώρα που τα σχολεία είναι κλειστά. Η ώρα του ύπνου είναι πολύ σημαντική, συνεχίστε τις ιστορίες και τις αγκαλιές για καληνύχτα.
• Εντοπίστε τυχόν μη λεκτικά σημάδια άγχους. Πχ. Ευσυγκινησία, ευερεθιστότητα, δυσκολίες στον ύπνο ή στο φαγητό. Προσφέρετε πολλές αγκαλιές και βοηθήστε τα να χαλαρώσουν τόσο με συζήτηση αλλά περισσότερο με  σωματική επαφή και παιχνίδι.

Σχολική Ηλικία (6 -11 ετών)

Τα παιδιά σχολικής ηλικίας, σίγουρα έχουν καταλάβει πολλά περισσότερα. Πιθανώς ήδη έχουν συζητήσει με τους συνομηλίκους τους για τον ιό, πριν ακόμα κλείσουν τα σχολεία. Όπως και με τα παιδιά μικρότερης ηλικίας, προσπαθήστε να καταλάβετε τι γνωρίζουν ήδη και εξηγείστε την κατάσταση χωρίς να υπερβάλετε. Περιορίστε την έκθεσή τους στις ειδήσεις, κυρίως σχετικά με τα θανατηφόρα κρούσματα του ιού.

• Τα παιδιά σχολικής ηλικίας ανησυχούν τόσο για την υγεία της οικογένειας τους και των φίλων τους όσο και για τη δική τους. Μπορεί να έχουν ακούσει ήδη ότι τα παιδιά δεν αρρωσταίνουν όπως οι μεγαλύτερης ηλικίας άνθρωποί, αλλά αυτή η πληροφορία μπορεί να τους δημιουργεί επιπλέον ανησυχία για τους παππούδες και γιαγιάδες. Μπορεί επίσης να ανησυχούν για την οικονομική κατάσταση της οικογένειας, εφόσον ακούν ότι οι γονείς σταμάτησαν να εργάζονται. Περάστε χρόνο μαζί τους, συζητήστε  και καθησυχάστε τα γι’ αυτά τα ζητήματα.
• Προσπαθήστε να διατηρήσετε τις ρουτίνες και εξηγείστε τους πως το σχολείο έκλεισε για να μείνουμε όλοι σπίτι και να παραμείνουμε υγιείς. Αυτό δε σημαίνει ότι δεν μπορεί να αφιερώνει λίγο χρόνο στις εργασίες που ίσως έχει το πρωί. Οπωσδήποτε όμως, βάλτε και τα επιτραπέζια ή άλλες διασκεδαστικές δραστηριότητες στο πρόγραμμα. Ο χρόνος στα ηλεκτρονικά παιχνίδια και στο τάμπλετ καλό είναι να παραμείνει υπό έλεγχο, στο βαθμό του δυνατού.
• Ρωτήστε τους αν έχουν απορίες και παραμείνετε στα γεγονότα, χωρίς να υπερβάλλετε ή να υποτιμάτε την κατάσταση. Παραμείνετε καθησυχαστικοί.
• Τα παιδιά εκφράζουν τα συναισθήματα φόβου ή άγχους που έχουν είτε μέσα από προκλητικές συμπεριφορές, είτε μέσα από συμπεριφορές απόσυρσης. Δώστε σημασία στα σημάδια και συζητήστε για τα συναισθήματα τους αυτή την περίοδο.
• Όσο μεγαλώνουν τα παιδιά, ενδιαφέρονται και περισσότερο για το τι θα συμβεί στο μέλλον. Παραμείνετε στο τώρα και μην τα φορτώνετε με το άγχος σας για σενάρια που πιθανώς να μη συμβούν και ποτέ.

Έφηβοι (12-18 ετών)

Οι έφηβοι, ήδη γνωρίζουν αρκετά, καθώς οι περισσότεροι έχουν απεριόριστη πρόσβαση στο διαδίκτυο. Μπορεί να έχουν φόβους για το τι  σημαίνει αυτός ο ιός για την υγεία τους και για την υγεία των αγαπημένων συγγενών και φίλων, για το σχολείο, για το πρόγραμμα της χρονιάς και για την ασφάλεια τους.

• Συζητήστε με το παιδί σας αυτό που άκουσε στις ειδήσεις και βοηθήστε το να καταλάβει ποιες πηγές είναι αξιόπιστες και ποιες όχι.
• Βοηθήστε τον έφηβο να αισθανθεί ότι έχει τον έλεγχο με το να εστιάζει στα πράγματα που μπορεί να κάνει. Πχ να ενημερωθεί για τους τρόπους να προστατεύσει τον εαυτό του και τους άλλους από την μετάδοση του ιού ή με το να φτιάξει ένα δομημένο πλάνο του τι θα κάνει κάθε μέρα τώρα που τα σχολεία και τα φροντιστήρια είναι κλειστά.
• Αναζητήστε θετικές ειδήσεις. Διαβάστε και παρακολουθείστε μαζί ιστορίες ανθρώπων που συμμετέχουν στην αντιμετώπιση του ιού ή διαχειρίζονται το μέτρο της  κοινωνικής απομόνωσης με βοηθητικούς, ευφάνταστούς και ασφαλείς τρόπους.
• Ενθαρρύνετε την κοινωνική επαφή και αλληλεπίδραση με τους συνομηλίκους τους με τη χρήση νέων τεχνολογιών. Αν παρατηρήσετε όμως, πως το παιδί σας δείχνει περισσότερο αγχωμένο, όταν μιλάει με συγκεκριμένα άτομα, συζητήστε το μαζί του και ενθαρρύνετε το- χωρίς να γίνετε πιεστικοί- να περιορίσει ίσως το χρόνο με τα συγκεκριμένα άτομα, προκειμένου να προφυλάξει και τη δική του ψυχική ηρεμία. Δώστε το καλό παράδειγμα, κάνοντας τις αντίστοιχες κινήσεις αυτοπροστασίας.
• Συζητήστε μαζί τους πως υπάρχει διαφορά ανάμεσα στην ενημέρωση και στην υπερβολική έκθεση στις ειδήσεις, καθώς η υπερ- πληροφόρηση τροφοδοτεί επιπλέον το άγχος. Προσπαθήστε να βάλετε τουλάχιστον στη βραδινή ρουτίνα σας- πριν τον ύπνο- κάποιες ώρες χωρίς καμία ενημέρωση για την εξέλιξη του ιού.
• Αναγνωρίστε συναισθήματα ανησυχίας, άγχους και φόβου και υπενθυμίστε τους πως είναι απόλυτα φυσιολογικά , καθώς αντιμετωπίζουμε μια πρωτόγνωρη κατάσταση.
• Καθοδηγήστε το έφηβο παιδί σας στο πως να εκτονώνει το άγχος του. Μάθετε μαζί τεχνικές χαλάρωσης και εμπλακείτε σε σωματική δραστηριότητα ακόμη και μέσα στο σπίτι, όπου είναι εφικτό. Για περισσότερες πληροφορίες για τη διαχείριση του άγχους υγείας, συμβουλευτείτε ένα ειδικό ψυχικής υγείας.
• Κάποιοι έφηβοι δίνουν την εντύπωση πως δεν τους ενδιαφέρει καθόλου το θέμα. Αυτή στάση όμως μπορεί να λειτουργεί σαν μάσκα του πόσο πραγματικά ανήσυχοι είναι. Ρωτήστε το παιδί σας πως αισθάνεται και ακούστε το, χωρίς να το διακόπτετε.
• Κάποιοι έφηβοι μπορεί να ενδιαφέρονται να συζητήσουν τις πολιτικές και οικονομικές προεκτάσεις της πανδημίας. Συζητήστε μαζί τους με ψυχραιμία και ενθαρρύνοντας τη κριτική σκέψη. Προσπαθήστε να καταλάβετε και τη δική τους οπτική, ακόμα και αν δεν είναι ίδια με τη δική σας.
• Συζητήστε πως αυτά τα γεγονότα μπορεί να φέρουν στην επιφάνεια τραυματικές προκαταλήψεις και διακρίσεις απέναντι σε συγκεκριμένους ανθρώπους ή πληθυσμούς. Είναι σημαντικό σε τέτοιες περιπτώσεις να συζητήσετε για την αλληλεγγύη που πρέπει να δείξουν όλοι οι άνθρωποι κάθε ηλικίας και εθνότητας απέναντι στην απειλή της υγείας.
• Μην χρησιμοποιείτε το έφηβο παιδί σας για να διαχειριστείτε το άγχος που πιθανώς κι εσείς έχετε. Προτιμήστε να συζητήσετε τους φόβους και τις ανησυχίες σας με ενήλικες που μπορούν να σας καταλάβουν περισσότερο και αναζητήστε βοήθεια όταν το κρίνετε απαραίτητο.

Τατιάνα Σαμαρά

Ψυχολόγος, MSc Παιδική & Εφηβική Ψυχική Υγεία

Εγνατία 55, Τ.Κ 54624 Θεσσαλονίκη

Κίν. 6944985384