Ο Ιανουάριος στην Ελλάδα, σαν πρώτος μήνας του χρόνου, είναι γεμάτος ιστορίες, δρώμενα και έθιμα που κρατούν ζωντανή τη μνήμη και τη συλλογική ψυχή. Απ’ άκρη σ’ άκρη, τα έθιμα του Ιανουαρίου έχουν τον ίδιο σκοπό: να καλοδεχτούν τον νέο χρόνο με ευχές και συμβολισμούς. Ένας ζωντανός χάρτης παραδόσεων που ενώνει την Ελλάδα από τον βορρά ως τον νότο. Επιλέξαμε ορισμένα χαρακτηριστικά έθιμα, ενδεικτικά του πλούτου της ελληνικής παράδοσης.

Μακεδονία

Αν βρεθείτε στη Σιάτιστα την Πρωτοχρονιά, θα δείτε στους δρόμους τα Μπουμπουσάρια: ομάδες μεταμφιεσμένων με τύμπανα και τραγούδια, σε μια γιορτή με διονυσιακό παλμό. Στην Καστοριά, τα Φώτα παίρνουν καρναβαλικό χαρακτήρα με τα Ραγκουτσά- ρια, τριήμερο ξεφάντωμα με βροντερά χάλκινα και χορούς. Στο Μοναστηράκι της Δράμας από την άλλη, στις 6 Ιανουαρίου, αναβιώνει το έθιμο των Αρά- πηδων: νέοι άνδρες με μαύρες κάπες, μάσκες από γιδοπροβιές, κουδούνια και ξύλινα σπαθιά στήνουν ένα δρώμενο που συμβολίζει τη γονιμότητα και την αναγέννηση της φύσης.

Πελοπόννησος

Στη Μεσσηνία, ονοικοκύρηςσπάειτο ρόδιστο κατώφλι καιη οικογένεια πατά πάνω σε πέτρα για γερή χρονιά. Στην Κορινθία, ξεχωρίζει το έθιμο της «ψυχοκόρης», της έφηβης κόρης που προσφέρει στους συγγενείς γλυκά –μελομακάρονα, δίπλες, τηγανόψωμα– και στον πατέρα λικέρ, ως καλό ποδαρικό. Στην Αρκαδία, οι κάτοικοι αφήνουν φαγητά στις κρήνες για τις Μοίρες, ενώ στη Λακωνία ψήνουν κουλούρα με μέλι και καρύδια. Στην Πάτρα, οι παλιότεροι θυμούνται ακόμα την αγορά των «μποναμάδων», με πάγκους γεμάτους παιχνίδια και δώρα λίγες μέρες πριν την αλλαγή του χρόνου.

Κρήτη

Στην Κρήτη, συνηθίζονταντοπρωίτης Πρωτοχρονιάς, ο άντρας του σπιτιού να φέρνει από την πηγή νερό και μια πέτρα: με το νερό ράντιζε το σπίτι ευχόμενος καλοτυχία και την πέτρα την τοποθετούσε κάτω από το κρεβάτι ως τα Φώτα, σύμβολο δύναμης και στα- θερότητας. Ιδιαίτερη σημασία έχει και το ποδαρικό: η οικογένεια πήγαινε στην εκκλησία έχοντας μαζί μια εικόνα, ηοποίαμετάτηλειτουργία θαέκανετηνπρώτη είσοδο στο σπίτι για να το ευλογήσει, ενώ μέχρι και σήμερα πιστεύεται ότι ο πρώτος που θα περάσει το κατώφλι φέρνει μαζί του την τύχη. Την παραμονή, πολλές νοικοκυρές έφτιαχναν έναν σταυρό από ζύμη και τον κολλούσαν στις πόρτες. Παράλληλα, θυμιάτιζαν για να διώξουν τους καλικάντζαρους, ενώ δεν έλειπε κι ένα ποτήρι κρασί ή φαγητό στο τραπέζι, κέρασμα στον Αϊ Βασίλη.